Węgry

Ambasada RP w Budapeszcie
Varosligeti Fasor 16, H-1068 Budapest
tel. centr. (00361) 413 8200
tel. sekretariat (00361) 413 8228
fax. (00361) 351 1723
e-mail:central@polishemb.hu
www.lengyelorszag.hu

Język urzędowy:         węgierski
Stolica:                       Budapeszt
Powierzchnia:             93 030 km²
Ludność:                    10 006 835
Jednostka monetarna: forint (HUF)
Strefa czasowa:           UTC +1 – zima
                                  UTC+2 – lato

Historia obyła się w Węgrami okrutnie jak mało z którym państw nowożytnej Europy. Stanowiące średniowieczną potęgę są dziś jednym z najmniejszych państw regionu. Najpierw jednak koczownicze plemiona Madziarów stały się w końcu IX wieku postrachem Środkowej Europy. Ich najazd był porównywany do najazdu Hunów, a oni sami byli wręcz z Hunami często utożsamiani. To stąd pochodzi nazwa Hungary nadana krajowi na zachodzie Europy. Mimo wszystko jedni z drugimi nie mieli prawdopodobnie nic wspólnego. Dziwnym tylko zbiegiem okoliczności przywódca Hunów – Atylla, najeżdżając na Rzym w V wieku, założył ówczesnej prowincji Panonii, a dzisiejszych Węgier główne obozowisko. O pokrewieństwie nie świadczy także imię Atylla popularne dziś wśród Węgrów. Madziarzy najechali na tereny zamieszkałe dotychczas przez Słowian. Do tej pory wiele nazw na Węgrzech ma pochodzenie słowiańskie włączając słynny Balaton, który pochodzi od słowa bołoto. Najeźdźcy rozdzielili zwarty do tej pory teren zamieszkały przez ludy słowiańskie, oddzielając po dziś dzień Słowian Południowych od ich północnych pobratymców, wreszcie zniszczyli potężne Państwo Wielkomorawskie. Słowianie zachowali się jedynie w trudno dostępnych rejonach górskich kraju, zwanych później Górnymi Węgrami i dopiero za tysiąc lat mieli utworzyć własne państwo zwane Słowacją. Ostatecznie jednak koczownicy przeszli na osiadły tryb życia, ucywilizowali się i przyjęli chrześcijaństwo. Ich pierwszy znany władca Stefan przechwycił w roku 1000 koronę przesłaną przez papieża dla Bolesława Chrobrego i koronował się na pierwszego króla węgierskiego. Nastał okres pomyślnego rozwoju i rosnącej potęgi. Po pierwotnych zatargach granicznych, od czasów panowania króla Beli, poprawiły się i ustabilizowały się stosunki z północnym sąsiadem - Polską. Pamięć o tym zachowała się w polskim języku po dziś dzień. Obok przysłowia o “dwóch bratankach”, wprowadzili do swojego słownika znane powiedzenie “pijany jak Bela”. Okres prosperity został nieoczekiwanie przerwany po 200 latach. Na Madziarów, którzy zapomnieli już o swoim koczownictwie najechali ze wschodu kolejni koczownicy - Mongołowie zwani także Tatarami. Nie wiadomo, jak by się potoczyły losy Europy, gdyby nie to, że wewnętrzne walki o władzę skłoniły ich do odwrotu i wycofania się z ziem przeznaczonych pierwotnie do podboju. Zniszczenia z tego okresu były jedne z największych jakie kiedykolwiek odczuł kraj. Na spustoszone ziemie sprowadzono nowych osadników, m.in. Niemców. Wkrótce od południa pojawiło się nowe zagrożenie. Rozrastające się imperium osmańskie zaczęło zagrażać nie tylko Węgrom, ale całej chrześcijańskiej Europie. Nic nie dał sojusz z Polską. Podjęta krucjata zakończyła się w 1444 r. śmiercią w bitwie wspólnego króla Władysława Warneńczyka. Nie całe sto lat później, w 1526 r. klęska pod Mohaczem i śmierć króla Ludwika Jagiellończyka oznaczała całkowitą klęską dla Węgier. Na bogate królestwo od dawna czynili zakusy austriaccy Habsburgowie. Sami pchnęli młodego i naiwnego króla na pewną śmierć do walki. Węgry zostały rozdzielone na część zależną od Habsburgów i część zależną od sułtana osmańskiego. Stosunkowo największą niezależnością cieszył się Siedmiogród. Toczone od tej pory walki osmańsko - habsburskie nie miały dla samych Węgrów dużego znaczenia. Po “wyzwoleniu” kraju z rąk Turków w 1699 r. okazało się, że ucisk Habsburgów jest jeszcze gorszy. Liczne powstania kończyły się klęską począwszy od pierwszego prowadzonego przez Franciszka Rakoczego w 1708 r. po najsłynniejsze w 1848 r. dowodzone m.in. przez Polaka Józefa Bema. Wszystkie odbijały się krwawymi represjami.  Jednak wkrótce, po przegranej wojnie z Prusami i klęsce pod Sadową w 1866 r., okazało się, że sama wielonarodowościowa monarchia Habsburgów chyli się ku upadkowi. By ją wzmocnić zaproponowano Węgrom równy udział w dualistycznym państwie Austro – Węgier. W 1867 r. cesarz Franciszek Józef koronował się na króla Węgier. Nie powstrzymało to słabnącego imperium. Klęska cesarsko - królewskiej armii w I wojnie światowej, niepokoje wewnętrznie i wreszcie wkroczenie wojsk Ententy do Węgier w 1920 r. sprawiły, że kraj przez stulecia walczący o niepodległość sam został potraktowany jako okupant. Obszar historycznych Węgier zmniejszono o 1/3. Wiele ziem etnicznie węgierskich przyłączono do krajów ościennych. Starający się odzyskać utracone ziemie Węgrzy w II wojnie światowej znów wybrali niewłaściwego sojusznika. Kraj przyłączył się do pro - hitlerowskiego paktu osi. Zwycięstwo Armii Czerwonej i jej wkroczenie do kraju w 1945 r. pomogło komunistom przejąć władzę. Już wkrótce uzależnili kraj od Związku Radzieckiego. Powstanie węgierskie w 1956 r. po raz kolejny zakończyło się krwawymi represjami. Władza komunistów zahamowała na kilkadziesiąt lat rozwój gospodarki aż po przełomowy rok 1989, w którym kraj wkroczył na nową drogę rozwoju. W dziesięć lat później Węgry przystąpiły do paktu NATO.

Węgry (Magyarország; Republika Węgierska, Magyar Köztársaság) – państwo w Europie Środkowej. Od 2004 r. należy do Unii Europejskiej. Węgry często kojarzą się z krajem dość jednolitym, równinnym i monotonnym pod względem ukształtowania powierzchni. W istocie wygląda tak jedynie krajobraz Niziny Węgierskiej, zwanej też Panońską, która obejmuje większą część państwa, ale jednak nie cały kraj. Jest ona olbrzymią kotliną otoczoną przez pasma gór leżące poza granicami kraju: Karpat, Alp i Gór Dynarskich. Gleby są tu wyjątkowo żyzne. Większość jej obszaru zajmują tereny rolnicze. Nizinna kotlina dzieli się na dwie części. Największą powierzchnię zajmuje Wielka Kotlina Węgierska. Na północny - zachód od niej leży mniejsza Mała Kotlina Węgierska. Krajobraz Węgier może jednak często zaskakiwać rozmaitością. Obydwie kotliny rozdziela pasmo Średniogórza Zadunajskiego. Wzgórza, które je budują osiągają w Górach Wyszehradzkich nad Dunajem wysokość 757 m n.p.m. Sama rzeka, przepływając z Małej Kotliny do Wielkiej tworzy malowniczy przełom, który wita przyjeżdżających do Budapesztu od strony Słowacji.  Najrozleglejszą część średniogórza stanowi pasmo: Las Bakoński. Średniogórze od południa opiera się o podłużne jezioro Balaton wypełniające tektoniczne zapadlisko. Powulkaniczne stożki o zadziwiających, ostrych kształtach przeglądają od północy w wodach jeziora. Sam akwen rozdzielony jest przez skalisty półwysep Tihany, który jest dawną kalderą, czyli kraterem powstałym po zapadnięciu się wulkanu. W granicach Węgier znalazły się także fragmenty pasm otaczających Kotlinę Węgierską. Na granicy z Austrią leży najdalej na wschód wysunięte pasmo Alp. Najwyższy szczyt Alp Węgierskich – Írottkö liczy jednak zaledwie 883 m n.p.m.  Najwyższy szczyt Węgier – Kékes (1015 m n.p.m.) znajduje się w karpackim paśmie Mátra. Mimo, że na sam szczyt można wjechać samochodem góry mogą zadziwić dużymi różnicami wysokości, gdyż wnoszą się prawie 900 m ponad dnem Wielkiej Kotliny. Zdecydowanie bardziej dzikie są leżące bardziej na wschód Góry Bukowe (Bükk). Zbudowane ze skał wapiennych skaliste szczyty wznoszą się rozległymi połaciami lesistymi. Najdalej na wschód wysuniętym pasmem węgierskich Karpat są wzgórza Zemplén. Na ich południowym krańcu samotnie wznosi góra Tokaj. To z winogron zebranych na południowych jej stokach, rosnących na żyznych powulkanicznych glebach, dojrzewających w słońcu odbitym od wód Cisy wyrabia się jedne z najlepszych win świata. Na południu kraju wznosi się jeszcze jedno odosobnione pasmo - Mecsek - ponad miastem Pecz. Otoczone ze wszystkich stron górami Węgry posiadają klimat znacznie bardziej kontynentalny niż sąsiednie kraje. Lato jest tu długie i upalne. Średnie temperatury lipca wynoszą od 20 do 23°C. Zimy są krótkie i na ogół bezśnieżne, jednak mogą być czasami mroźne. Średnia temperatura stycznia waha się od -1 do -3°C. Pokrywa śnieżna zalega jedynie w górach. Główną rzeką Węgier jest Dunaj. Jako, że jedynie ona odwadnia całą Wielką Kotlinę, do niej uchodzą wszystkie pozostałe rzeki węgierskie. Drugą co do wielkości jest Cisa, trzecią Drawa - leżąca na granicy z Chorwacją. Jezior w kraju jest niewiele, za to okazały Balaton liczy aż 592 km2. Jest przy tym wyjątkowo płytki, jego średnia głębokość to zaledwie 4 m. Piaszczyste plaże na południowym brzegu pozwalają na bezpieczną kąpiel. Można wejść w wodę na znaczną odległość cały czas czując pod nogami dno. Są też w Węgrzech niewielkie jeziora słone jak Fehérto koło Segedynu czy powulkaniczne o gorących wodach Héviz koło Balatonu. Wypływy gorących wód mineralnych są powszechne w całym kraju, występują aż w 2200 miejscowościach. Choć krajobraz Wielkiej Niziny Węgierskiej został w znacznej części zmieniony przez człowieka są miejsca, gdzie pierwotne stepy, zwane puszta, zachowały się w stanie nienaruszonym. Należy do nich Park Narodowy Hortobágy między Miszkolcem a Debreczynem.

Węgrzy 89,9%, Romowie 4%, Niemcy 2,6%, Serbowie 2%, Słowacy 0,8%, Rumuni 0,7%. Katolicy 67,5%, kalwiniści 20%, luteranie 5%, ateiści i inni 7,5%.

Obywatele polscy korzystają z prawa do swobodnego przepływu osób w ramach Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Dokumentem podróży uprawniającym do bezwizowego wjazdu i pobytu do 90 dni (niezależnie od jego celu) na terytorium Węgier jest paszport bądź dowód osobisty (starego i nowego wzoru). Przed wyjazdem należy się upewnić, czy dokument jest w wystarczająco dobrym stanie technicznym i pozwala na stwierdzenie tożsamości (szczególną uwagę w przypadku starszych, książeczkowych dowodów osobistych należy zwrócić na aktualność zdjęcia).

Zgodne z normą unijną. Przy wywozie przedmiotów o wartości kulturowej potrzebne jest potwierdzenie właściwych instytucji (np. w przypadku obrazów - Galerii Narodowej, starych mebli - Muzeum Sztuki Użytkowej).

Źródło: pl.wikipedia.org/wiki/Węgry
            www.msz.gov.pl